What’s in the US-Iran agreement?
Gì trong thỏa thuận Mỹ – Iran?
What s in the US Iran – Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran (What s in the US Iran) nhằm kéo dài ngừng bắn giữa hai quốc gia đã được ký kết và có hiệu lực, theo thông tin từ một quan chức Nhà Trắng chia sẻ với BBC. Tổng thống Donald Trump ký kết thỏa thuận này trong lúc tham dự Hội nghị G7 tại Evian-les-Bains, Pháp, đồng thời mở lại eo biển Hormuz – tuyến đường giao thương chiến lược – để phục vụ lợi ích kinh tế quốc gia. Thỏa thuận này gồm 14 điều khoản, được gọi là Bản Ghi Nhớ, khẳng định Iran cam kết không sở hữu vũ khí hạt nhân và đồng ý lập quỹ 300 tỷ USD để phục hồi nền kinh tế, dù Mỹ không bắt buộc đóng góp. Việc ký kết thỏa thuận xảy ra sau bốn tháng xung đột giữa Mỹ, Iran và Israel.
Bản chất của thỏa thuận
Thỏa thuận (What s in the US Iran) được mô tả là “dựa trên hành vi” bởi chính quyền Trump, theo đó Iran chỉ được hưởng lợi nếu tuân thủ các nghĩa vụ đã cam kết. Dù nội dung văn bản giải quyết nhiều vấn đề cốt lõi, vẫn còn các điểm chưa rõ ràng. Ví dụ, điều khoản đầu tiên ghi nhận Mỹ, Iran và các đồng minh sẽ tuyên bố “ngay lập tức và vĩnh viễn” chấm dứt hoạt động quân sự trên “tất cả các chiến tuyến”, bao gồm Lebanon.
“Bất kỳ hoạt động quân sự nào tiếp tục ở Lebanon sẽ coi là vi phạm thỏa thuận và các biện pháp cần được thực hiện,” một phát ngôn viên từ Bộ Ngoại giao Iran nói vào thứ Ba.
Quan điểm của Trump là Israel có thể ảnh hưởng đến thỏa thuận với Iran nếu tiếp tục tấn công Hezbollah. Tehran kỳ vọng Lebanon sẽ được bao phủ trong thỏa thuận hòa bình, nhưng việc chấm dứt xung đột vĩnh viễn vẫn phụ thuộc vào kết quả đàm phán sau này. Thỏa thuận (What s in the US Iran) nêu rõ hai bên sẽ không khởi xướng chiến tranh hoặc đe dọa lẫn nhau, đồng thời đảm bảo “tính toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền” của Lebanon.
Tác động đến eo biển Hormuz
Một điều khoản quan trọng trong thỏa thuận (What s in the US Iran) yêu cầu Mỹ và Iran tôn trọng chủ quyền lẫn nhau, không can thiệp vào các vấn đề nội bộ của nhau. Điều này có thể tạo điều kiện cho các nhóm phản kháng Iran hoạt động tự do hơn. Việc mở lại eo biển Hormuz là ưu tiên hàng đầu của Mỹ, vì đây là tuyến đường vận chuyển dầu thô chính, ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu toàn cầu.
Thỏa thuận (What s in the US Iran) quy định trong vòng 30 ngày sau khi ký kết, Mỹ sẽ loại bỏ lực lượng hải quân gần Iran và gỡ bỏ mọi rào cản gây cản trở cho các cảng của nước này. Số lượng tàu được cho phép qua lại tại các cảng Iran sẽ tương ứng với lưu lượng tàu thuyền được khôi phục ở Hormuz. Điều này có nghĩa là Mỹ rút quân đội khỏi khu vực xung quanh Iran, trở về trạng thái trước khi xung đột bùng phát vào ngày 28 tháng 2.
Hiệp định và điều khoản cụ thể
Điều khoản thứ ba của thỏa thuận (What s in the US Iran) cho phép hai bên tiến hành đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng trong “tối đa 60 ngày”. Thời hạn này có thể kéo dài nếu hai quốc gia đồng ý. Đếm ngược 60 ngày bắt đầu sau khi lãnh đạo Mỹ và Iran ký kết MoU. Trump ký kết văn bản tại bữa tiệc sau Hội nghị G7 ở Palais de Versailles, Pháp, trong khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng ký tên. Thỏa thuận (What s in the US Iran) ban đầu được kỳ vọng sẽ mang lại sự ổn định cho khu vực.
Trước đó, Trump và các quan chức Iran đã công bố kế hoạch tổ chức buổi ký kết chính thức tại Geneva vào cuối tuần này. Tuy nhiên, hiện tại chưa rõ liệu sự kiện này có diễn ra hay không. Việc mở lại Hormuz không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp ổn định tình hình chiến sự, đặc biệt sau khi các tàu thuyền bị cản trở khiến giá dầu tăng đột biến. Thỏa thuận (What s in the US Iran) cũng cam kết Iran sẽ “sắp xếp các biện pháp tốt nhất” để đảm bảo tàu thương mại đi qua khu vực không mất phí.
Phản ứng từ các bên
Các nhóm đối lập trong nước Iran có thể phản đối điều khoản về việc gỡ bỏ cấm vận, vì họ cho rằng thỏa thuận (What s in the US Iran) chưa đảm bảo đủ lợi ích cho họ. Trong khi đó, Israel chưa đưa ra phản hồi chính thức về điều khoản liên quan đến Lebanon, gây lo ngại về sự ổn định trong khu vực. Thỏa thuận (What s in the US Iran) được xem là bước ngoặt quan trọng, nhưng vẫn cần theo dõi sát sao để kiểm tra hiệu lực dài hạn.
Quan chức Nhà Trắng nhấn mạnh thỏa thuận (What s in the US Iran) có thể tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán tiếp theo, giúp giảm căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc cam kết “vĩnh viễn” có thể bị thách thức nếu một bên nào đó vi phạm. Dù có nhiều điểm tích cực, nhưng sự kiện ký kết này vẫn còn nhiều yếu tố chưa rõ ràng, cần thời gian để đánh giá toàn diện.
Triển vọng tương lai
Mối quan hệ Mỹ – Iran bước vào giai đoạn mới sau khi ký kết thỏa thuận (What s in the US Iran), dù vẫn tồn tại những bất đồng. Việc mở lại Hormuz và tạm thời giảm căng thẳng tại Lebanon là dấu hiệu tích cực, nhưng các bên vẫn cần phối hợp chặt chẽ để duy trì hòa bình. Thỏa thuận (What s in the US Iran) không chỉ ảnh hưởng đến hai quốc gia mà còn có tác động đến toàn bộ khu vực Trung Đông, nơi xung đột lâu nay đang gây ra nhiều bất ổn.